Acute GGZ

Dagelijks komen mensen in nood bij een crisisdienst of acute opnameafdeling terecht. Professionals in de acute GGZ leveren cruciale zorg onder hoge druk, vaak met beperkte middelen, personeelstekorten en een groeiende zorgvraag.

De GGZ in Nederland is de afgelopen decennia ingrijpend veranderd. De afbouw van langdurige klinische voorzieningen en de opkomst van bijvoorbeeld Intensive Home Treatment hebben de inrichting van de zorg veranderd. Multidisciplinair werken werd essentieel: zorgmedewerkers, sociaal-maatschappelijk werkers, politie en gemeenten werken samen rondom een kwetsbare doelgroep.

De komst van het HIC-model laat een verschuiving zien van beheersing en veiligheid naar herstelondersteunend werken. Een opname is daarmee steeds meer het startpunt van herstel geworden, niet het eindpunt. Methodieken zoals Safewards en de-escalatietechnieken worden ingezet, evenals beleid gericht op het terugdringen van dwangmaatregelen.

Patiënten en hulpverleners reageren geregeld verbaasd wanneer zij merken hoe beperkt psychologen vertegenwoordigd zijn binnen de acute GGZ. Juist in crisissituaties is psychologische kennis van grote waarde: om te begrijpen wat er achter een crisis schuilgaat, passende behandelrichtingen te bepalen en bij te dragen aan een veilig en therapeutisch behandelklimaat.

Deze meerwaarde is niet nieuw. Psychologen zijn al decennialang werkzaam binnen de acute GGZ, maar hun rol is in de praktijk nog onvoldoende zichtbaar en structureel ingebed. Tegelijkertijd wordt hun bijdrage in richtlijnen, praktijkboeken en werkboeken expliciet erkend, onder meer rond psychologische diagnostiek, behandeling, crisisinterventie en het belang van de therapeutische relatie.

De behoefte aan meer psychologen in de acute GGZ groeit. Crisisdiensten kampen met bezettingsproblemen en complexere zorgvragen. Mensen met ernstige psychische kwetsbaarheden vinden in de acute setting niet altijd de persoonsgerichte zorg die zij nodig hebben. Dit kan bijdragen aan terugkerende crises en herhaalde opnames.

Psychologen hebben daarom een duidelijk kader nodig met taken, bevoegdheden en verwachtingen. Op dit moment ontbreekt dat.

Pilots laten een meerwaarde van de psycholoog in de acute GGZ zien, zoals hun gesprekstechnieken en vermogen om psychologische- en persoonlijkheidsprofielen te herkennen. Daarnaast werden succesvolle ervaringen opgedaan met acute psychotherapeutische interventies, zoals EMDR, cognitieve gedragstherapie en systeemgerichte interventies, die patiënten direct verlichting en hoop boden tijdens de crisis. Zowel patiënten als teamleden gaven aan dat de inzet van psychologen zeer waardevol was, vooral vanwege hun aandacht voor betekenisgeving, herstelgerichte zorg en het versterken van de therapeutische relatie.

Meerwaarde van de psychologische discipline:

• Diagnostische scherpte en oog voor ontwikkelingsdynamiek, interactionele patronen, (tegen)overdracht en systeeminvloeden.

• Psychologische gespreksvoering en de-escalerende interventies.

• Expertise bij suïcidaliteit, persoonlijkheidsproblematiek en traumagerelateerde klachten.

• Systeemgerichte interventies: (hetero)anamnese, werken met coping- en hechtingspatronen, betrekken van naasten.

• Focus op onderliggende oorzaken, in plaats van uitsluitend op symptoomreductie.

• Bijdrage aan multidisciplinaire samenwerking, deskundigheidsbevordering en teamreflectie.

• Kennis van en toeleiding naar passende psychologische vervolgbehandelingen