Medicatie kan helpen bij alcoholverslaving, maar het is zelden een oplossing op zichzelf. Het werkt vooral wanneer het onderdeel is van een breder plan: motivatie, steun, gesprekken, terugvalpreventie, lichamelijke controle en aandacht voor onderliggende klachten.
Bespreek medicatie altijd met een arts of verslavingsarts. Sommige middelen zijn niet geschikt bij leverproblemen, nierproblemen, zwangerschap, psychische ontregeling of gebruik van andere medicatie.
Welke plaats heeft medicatie?
Er zijn grofweg drie medische doelen:
- veilig stoppen of ontgiften wanneer onthouding risico's geeft;
- trek naar alcohol verminderen;
- terugval voorkomen of de drempel om te drinken verhogen.
Welke route past, hangt af van je gezondheid, drinkpatroon, eerdere stoppogingen, motivatie, omgeving en eventuele psychische klachten.
Disulfiram / aversiemedicatie
Disulfiram, bekend van middelen zoals Refusal of Antabus, zorgt ervoor dat je lichaam alcohol niet goed kan afbreken. Als je toch alcohol drinkt, kun je erg ziek worden. Denk aan roodheid, hoofdpijn, hartkloppingen, misselijkheid, braken, zweten, benauwdheid of bloeddrukproblemen.
Voor sommige mensen geeft dit rust: de keuze om te drinken wordt minder onderhandelbaar. Het vraagt wel goede uitleg, motivatie en duidelijke afspraken. Ook alcohol in sauzen, sommige dranken, mondspoeling of andere producten kan soms relevant zijn.
Disulfiram is niet voor iedereen geschikt. Overleg altijd met een arts, zeker bij hartproblemen, leverproblemen, ernstige psychiatrische klachten, cognitieve problemen of gebruik van andere medicatie.
Medicatie tegen trek
Sommige medicatie is bedoeld om trek of terugvalrisico te verminderen. Voorbeelden zijn naltrexon en acamprosaat. Ze werken anders dan disulfiram: ze maken je niet ziek bij alcohol, maar kunnen helpen om de drang of belonende werking van alcohol te verminderen.
- Naltrexon kan trek en beloning verminderen, maar past niet bij gebruik van opioïden zoals morfine, oxycodon, fentanyl of heroïne.
- Acamprosaat kan helpen bij abstinent blijven, maar vraagt onder andere aandacht voor nierfunctie.
- Andere middelen zijn soms mogelijk, maar vragen specialistische afweging.
Medicatie bij ontwenning
Bij plots stoppen na langdurig overmatig drinken kunnen onthoudingsverschijnselen ontstaan. Licht kan dat gaan om slecht slapen, prikkelbaarheid en onrust. Ernstiger zijn zweten, trillen, hoge hartslag, koorts, angst, misselijkheid, hallucinaties, delier of insulten.
Bij matig ernstige of ernstige onthoudingsverschijnselen kan medicatie nodig zijn, bijvoorbeeld een benzodiazepine onder medische begeleiding. Dit is iets anders dan medicatie tegen trek of terugval.
Stop niet op eigen houtje als je veel en langdurig drinkt of eerder heftige onthouding had. Overleg met huisarts, verslavingsarts of spoedzorg.
Vitamine B1
Bij problematisch alcoholgebruik wordt ook gekeken naar vitamine B1, thiamine. Een tekort kan gevaarlijk zijn, vooral bij slecht eten, zelfverwaarlozing, verwardheid, loopproblemen of geheugenproblemen.
Roken en alcohol
Alcohol en roken gaan vaak samen. Stoppen met roken kan herstel ondersteunen, maar het vraagt timing en begeleiding. Voor sommige mensen is tegelijk stoppen helpend, voor anderen is stap voor stap realistischer. Bespreek dit met je behandelaar.
Nicotinevervangende middelen, begeleiding en soms medicatie kunnen helpen bij stoppen met roken. Omdat deze pagina over alcohol gaat, houd ik het hier kort.
Bespreken met arts
Medicatie bij alcoholverslaving vraagt maatwerk. Neem contact op met je huisarts of verslavingszorg als je wilt stoppen, vaak terugvalt, veel trek hebt of bang bent voor onthoudingsklachten.
Ook psychologische factoren verdienen aandacht: stress, trauma, schaamte, eenzaamheid, somberheid of angst kunnen alcoholgebruik in stand houden.
Deze tekst sluit aan bij de NHG-Standaard Problematisch alcoholgebruik en algemene medicatie-informatie over terugvalpreventie bij alcoholgebruik. Voor de wetenschappelijke achtergrond zijn overzichtsartikelen en meta-analyses over medicatie bij alcoholverslaving relevant.
NHG: problematisch alcoholgebruik
JAMA: pharmacotherapy for adults with alcohol use disorders